‫کلاینت چیست؟ انواع Client و تفاوت کلاینت با سرور

کلاینت (Client) در شبکه و کامپیوتر به دستگاه یا نرم‌افزاری گفته می‌شود که برای دریافت اطلاعات، منابع یا یک سرویس، به سرور درخواست ارسال می‌کند و پاسخ را دریافت می‌کند. مرورگر وب، نرم‌افزار ایمیل، اپلیکیشن موبایل، سافت‌فون و حتی تلفن IP می‌توانند در شرایط مختلف نقش کلاینت را داشته باشند.

به زبان ساده، اگر Server ارائه‌دهنده یک سرویس باشد، Client استفاده‌کننده یا درخواست‌کننده آن سرویس است. برای مثال وقتی یک سایت را با مرورگر باز می‌کنید، مرورگر نقش کلاینت را دارد و Web Server درخواست را پردازش کرده و اطلاعات صفحه را برای مرورگر ارسال می‌کند. با شرکت ماهان ویپ همراه باشید.

کلاینت سرور چیست؟

معماری Client-Server مدلی است که در آن یک یا چند کلاینت برای دریافت اطلاعات، منابع یا خدمات به یک Server متصل می‌شوند. Client معمولاً درخواست را آغاز می‌کند و Server پس از دریافت و پردازش آن، پاسخ مناسب را برای Client ارسال می‌کند.

نکته مهم این است که Client و Server بیشتر از اینکه نوع خاصی از سخت‌افزار باشند، نقش یک سیستم یا نرم‌افزار در یک ارتباط را مشخص می‌کنند. برای مثال یک نرم‌افزار روی لپ‌تاپ می‌تواند نقش Client را داشته باشد و برای دریافت اطلاعات به یک نرم‌افزار Server روی سیستم دیگری متصل شود.

بنابراین Server الزاماً یک کامپیوتر بسیار بزرگ و Client الزاماً یک دستگاه ضعیف نیست. حتی ممکن است یک سیستم در یک ارتباط Server باشد و در ارتباطی دیگر خودش نقش Client را ایفا کند.

برای آشنایی بیشتر با نمونه سرورها در سیستم‌های ارتباطی می‌توانید مقاله سرور VoIP چیست؟ را مطالعه کنید.

تفاوت کلاینت و سرور چیست؟

تفاوت اصلی Client و Server در نقشی است که در ارتباط شبکه بر عهده دارند. Client معمولاً درخواست استفاده از یک سرویس یا منبع را ارسال می‌کند و Server وظیفه ارائه آن سرویس، پردازش درخواست و ارسال پاسخ را بر عهده دارد.

برای مثال هنگام مشاهده یک سایت، مرورگر نقش Client و Web Server نقش Server را دارد. در یک شبکه سازمانی نیز کامپیوتر کاربران می‌تواند برای دریافت فایل‌ها، اطلاعات یا سرویس‌های مختلف به Serverهای مرکزی متصل شود.

بنابراین نمی‌توان گفت Client همیشه سیستم ضعیف و Server همیشه سیستم قدرتمند است. این دو اصطلاح قبل از هر چیز نقش یک سیستم در معماری ارتباطی را نشان می‌دهند.

‫انواع کلاینت چیست؟

کلاینت‌ها را می‌توان بر اساس میزان پردازش انجام‌شده روی دستگاه کاربر و میزان وابستگی آن‌ها به Server به چند گروه اصلی تقسیم کرد. چهار مدل رایج شامل Thick Client، Thin Client، Hybrid Client و Zero Client هستند.

• فت کلاینت چیست (Fat Client)

‫Fat Client یا Thick Client به کلاینتی گفته می‌شود که بخش قابل‌توجهی از پردازش برنامه را روی دستگاه کاربر انجام می‌دهد و برای اجرای همه عملیات خود وابسته به Server نیست.

نرم‌افزارهای دسکتاپ حرفه‌ای نمونه مناسبی از این معماری هستند. در این مدل، پردازنده، حافظه و فضای ذخیره‌سازی دستگاه کاربر نقش بیشتری در اجرای برنامه دارند و Server بیشتر برای دریافت یا ذخیره اطلاعات، احراز هویت یا ارائه برخی سرویس‌های مرکزی استفاده می‌شود.

برخی Thick Clientها می‌توانند بخشی از فعالیت‌های خود را حتی در زمان قطع ارتباط با Server انجام دهند؛ البته قابلیت کار آفلاین به طراحی همان نرم‌افزار بستگی دارد.

• تین کلاینت چیست ؟ (Thin Client)

‫Thin Client یا کلاینت نازک سیستمی است که بخش بیشتری از پردازش، ذخیره‌سازی یا اجرای برنامه را به Server واگذار می‌کند. به همین دلیل دستگاه سمت کاربر معمولاً به منابع سخت‌افزاری کمتری نسبت به یک Thick Client نیاز دارد.

این معماری در سازمان‌ها، زیرساخت‌های دسکتاپ مجازی و محیط‌هایی که مدیریت متمرکز کاربران اهمیت دارد کاربرد زیادی دارد.

برای بررسی تخصصی این معماری، تفاوت آن با کامپیوترهای معمولی و کاربردهای سازمانی می‌توانید مقاله تین کلاینت چیست؟ را مطالعه کنید.

• هیبرید کلاینت چیست (Hybrid Client)

Hybrid Client ترکیبی از پردازش محلی و پردازش سمت Server است. در این معماری بخشی از عملیات توسط دستگاه کاربر انجام می‌شود و بخشی دیگر به سرویس‌های موجود روی Server وابسته است.

برای مثال یک نرم‌افزار سازمانی ممکن است بخشی از اطلاعات موردنیاز را روی دستگاه کاربر ذخیره کند، اما برای دریافت داده‌های جدید، ثبت تغییرات یا استفاده از قابلیت‌های اصلی به Server متصل شود.

برخی Hybrid Clientها می‌توانند در زمان قطع ارتباط نیز بخشی از عملیات را انجام دهند و پس از برقراری مجدد اتصال، اطلاعات را با Server همگام کنند. این قابلیت به طراحی نرم‌افزار بستگی دارد.

• زیرو کلاینت چیست (Zero Client)

Zero Client دستگاهی است که عمدتاً برای اتصال به یک زیرساخت مرکزی مانند Virtual Desktop طراحی می‌شود و بخش بسیار کمی از پردازش برنامه را به‌صورت محلی انجام می‌دهد.

این دستگاه‌ها معمولاً سیستم‌عامل عمومی و فضای ذخیره‌سازی محلی مشابه یک کامپیوتر معمولی ندارند و از Firmware یا نرم‌افزار محدودی برای اتصال به Server استفاده می‌کنند.

سادگی مدیریت، مصرف منابع کمتر و کنترل متمرکز از مزایای این معماری است. در مقابل، Zero Client وابستگی زیادی به شبکه و زیرساخت Server دارد و در صورت قطع ارتباط ممکن است دسترسی کاربر به محیط کاری نیز مختل شود.

‫نمونه کلاینت‌ها بر اساس پلتفرم

نرم‌افزارهای Client می‌توانند روی سیستم‌عامل‌ها و دستگاه‌های مختلف اجرا شوند. برای مثال Windows Client، macOS Client، Linux Client، اپلیکیشن‌های Android و iOS و حتی برخی دستگاه‌های IoT می‌توانند در یک شبکه نقش Client را داشته باشند.

البته سیستم‌عامل به‌تنهایی نوع Client را تعیین نمی‌کند. برای مثال یک برنامه روی Windows می‌تواند Thick Client باشد و برنامه دیگری روی همان سیستم‌عامل بیشتر شبیه Thin Client عمل کند.

بنابراین بهتر است Windows، Linux، macOS و موبایل را پلتفرم اجرای Client بدانیم و دسته‌بندی‌هایی مانند Thin و Thick Client را معماری آن در نظر بگیریم.

نرم افزار کلاینت چیست؟

نرم‌افزار کلاینت یا Client Software برنامه‌ای است که برای استفاده از خدمات یک Server طراحی شده است. این نرم‌افزار روی دستگاه کاربر اجرا می‌شود و درخواست‌های او را به Server ارسال می‌کند.

مرورگرهای وب، نرم‌افزارهای مدیریت ایمیل، FTP Clientها، اپلیکیشن‌های پیام‌رسان و Softphoneها نمونه‌هایی از نرم‌افزار Client هستند.

برای مثال مرورگر Chrome هنگام درخواست یک صفحه وب نقش Web Client را دارد، یک نرم‌افزار ایمیل نقش Mail Client را ایفا می‌کند و Softphone نیز در یک سیستم تلفنی تحت شبکه می‌تواند به‌عنوان Endpoint یا Client تلفنی به Server متصل شود.

اصطلاح نسخه کلاینت نیز معمولاً به نسخه‌ای از نرم‌افزار گفته می‌شود که برای نصب یا اجرا روی دستگاه کاربران طراحی شده و با Server همان سیستم ارتباط برقرار می‌کند.

ارتباط کلاینت و سرور چگونه برقرار می‌شود؟

نحوه ارتباط Client و Server به نوع سرویس و پروتکل مورد استفاده بستگی دارد، اما در بسیاری از سیستم‌ها Client ابتدا Server موردنظر را پیدا می‌کند، اتصال شبکه برقرار می‌شود و سپس درخواست برای دریافت یک منبع یا اجرای یک عملیات ارسال می‌شود.

Server درخواست را دریافت و پردازش می‌کند و نتیجه را برای Client برمی‌گرداند. این ارتباط ممکن است فقط برای یک درخواست کوتاه ایجاد شود یا بسته به نوع سرویس برای مدت طولانی‌تری فعال باقی بماند.

برای مثال هنگام ورود به یک وب‌سایت، مرورگر ابتدا Server مربوط به دامنه را پیدا می‌کند، ارتباط شبکه برقرار می‌شود و در سایت‌های HTTPS یک ارتباط رمزنگاری‌شده نیز ایجاد می‌شود. سپس مرورگر HTTP Request را ارسال می‌کند و Server با HTTP Response پاسخ می‌دهد.

پروتکل‌های مختلفی برای ارتباط Client و Server وجود دارند که هرکدام برای کاربرد مشخصی طراحی شده‌اند.

• ‫ HTTP و HTTPS

‫HTTP یکی از شناخته‌شده‌ترین نمونه‌های ارتباط Client-Server در وب است. مرورگر به‌عنوان Client یک HTTP Request برای Web Server ارسال می‌کند و Server اطلاعات موردنیاز را در قالب HTTP Response بازمی‌گرداند.

امروزه بیشتر وب‌سایت‌ها از HTTPS استفاده می‌کنند. در HTTPS، ارتباط HTTP با استفاده از TLS رمزنگاری می‌شود تا داده‌های منتقل‌شده بین Client و Server در برابر شنود یا تغییر محافظت شوند.

• FTP، FTPS و SFTP

FTP برای انتقال فایل میان Client و Server طراحی شده است و کاربر می‌تواند از طریق یک FTP Client فایل‌ها را دریافت یا روی Server بارگذاری کند.

FTP معمولی ارتباط را رمزنگاری نمی‌کند. برای انتقال امن فایل می‌توان از FTPS یا SFTP استفاده کرد. SFTP یک پروتکل انتقال فایل مبتنی بر SSH است و برخلاف نام مشابه آن، صرفاً نسخه رمزنگاری‌شده FTP محسوب نمی‌شود.

• SMTP، IMAP و POP3

در سرویس‌های ایمیل چند پروتکل مختلف در ارتباط Client و Server نقش دارند. SMTP عمدتاً برای ارسال و انتقال ایمیل استفاده می‌شود، درحالی‌که IMAP برای مشاهده و همگام‌سازی پیام‌های موجود روی Mail Server کاربرد دارد.

POP3 نیز برای دریافت ایمیل از Server طراحی شده است، اما در مقایسه با IMAP قابلیت‌های محدودتری برای همگام‌سازی چند دستگاه دارد. به همین دلیل بسیاری از سرویس‌های امروزی برای دسترسی به صندوق ایمیل از IMAP استفاده می‌کنند.

• POP3 (Post Office Protocol version 3)

این پروتکل برای دریافت ایمیل‌ها از سرور استفاده می‌شود. کلاینت با استفاده از پروتکل POP3 می‌تواند ایمیل‌های خود را از سرور دریافت کند و در دستگاه محلی خود ذخیره کند.

همچنین، برای ارتباط کلاینت با سرور ممکن است از سایر پروتکل‌ها نیز استفاده شود، به عنوان مثال SSH (Secure Shell) برای ارتباط امن و خط فرمان با سرور، SNMP (Simple Network Management Protocol) برای مدیریت شبکه و غیره.

• SSH

SSH یا Secure Shell برای برقراری ارتباط امن با سیستم‌های راه دور استفاده می‌شود. در این معماری SSH Client به SSH Server متصل می‌شود و مدیر سیستم می‌تواند از راه دور دستورات موردنیاز را اجرا کند.

رمزنگاری ارتباط یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های SSH است و به همین دلیل این پروتکل به‌طور گسترده برای مدیریت Serverها و تجهیزات شبکه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

SIP و RTP در VoIP

مفهوم Client و Server در شبکه‌های VoIP نیز کاربرد زیادی دارد. برای مثال یک Softphone یا تلفن IP می‌تواند به‌عنوان SIP User Agent یا Endpoint به یک IP PBX یا SIP Server متصل شود.

پروتکل SIP معمولاً برای ایجاد، مدیریت و پایان دادن به Session تماس استفاده می‌شود. پس از برقراری تماس نیز انتقال صدای مکالمه معمولاً با استفاده از پروتکل‌هایی مانند RTP انجام می‌شود.

البته مسیر Media همیشه الزاماً از Server عبور نمی‌کند و بسته به معماری شبکه، RTP می‌تواند مستقیماً بین Endpointها برقرار شود یا از تجهیزات واسط عبور کند.

در چنین شبکه‌هایی تجهیزاتی مانند Gateway نیز می‌توانند برای ایجاد ارتباط میان شبکه‌ها یا فناوری‌های مختلف مورد استفاده قرار گیرند.

تفاوت Client-side و Server-side چیست؟

اصطلاح‌های Client-side و Server-side مشخص می‌کنند که یک عملیات در کدام سمت معماری انجام می‌شود. Client-side به پردازش‌هایی گفته می‌شود که روی دستگاه یا مرورگر کاربر انجام می‌شوند، درحالی‌که Server-side روی Server اجرا می‌شود.

برای مثال یک فرم می‌تواند قبل از ارسال، شماره موبایل یا خالی بودن فیلدها را در مرورگر بررسی کند. این کار تجربه کاربری را بهتر می‌کند، اما Server نباید برای امنیت فقط به اطلاعات بررسی‌شده در Client اعتماد کند.

داده‌های ارسال‌شده باید دوباره در سمت Server اعتبارسنجی شوند؛ زیرا داده‌ها و رفتار Client قابل تغییر هستند.

تفاوت Client-Server و Peer-to-Peer چیست؟

در معماری Client-Server معمولاً نقش ارائه‌دهنده و دریافت‌کننده سرویس مشخص است. Client درخواست خود را به Server ارسال می‌کند و Server سرویس یا اطلاعات موردنیاز را در اختیار آن قرار می‌دهد.

اما در معماری Peer-to-Peer یا P2P هر Node می‌تواند هم از منابع سایر سیستم‌ها استفاده کند و هم بخشی از منابع خود را در اختیار دیگر Nodeها قرار دهد. در نتیجه لزوماً یک Server مرکزی برای همه عملیات وجود ندارد.

مدل Client-Server در وب‌سایت‌ها، سرویس‌های ایمیل، نرم‌افزارهای سازمانی، سیستم‌های ابری و بسیاری از شبکه‌های تجاری رایج است. معماری P2P نیز در برخی سیستم‌های توزیع‌شده و روش‌های اشتراک مستقیم منابع استفاده می‌شود.

مزایا و محدودیت‌های معماری Client-Server

یکی از مهم‌ترین مزایای Client-Server امکان مدیریت متمرکز کاربران، داده‌ها، سطح دسترسی و سرویس‌ها است. در یک سازمان می‌توان بسیاری از تنظیمات، اطلاعات و سیاست‌های امنیتی را در سمت Server کنترل کرد و Clientهای متعددی را به همان زیرساخت متصل کرد.

این معماری همچنین امکان توسعه ظرفیت Server، مدیریت Backup، مانیتورینگ متمرکز و کنترل بهتر منابع را فراهم می‌کند.

در مقابل، وابستگی Clientها به شبکه و Server یکی از چالش‌های این مدل است. اگر Server مرکزی بدون معماری افزونه یا Redundancy از دسترس خارج شود، تعداد زیادی از کاربران ممکن است به سرویس دسترسی نداشته باشند.

افزایش تعداد Clientها نیز می‌تواند مصرف CPU، RAM، Storage و پهنای باند Server را افزایش دهد. به همین دلیل در سرویس‌های سازمانی معمولاً از روش‌هایی مانند Load Balancing، Redundancy، Backup و Monitoring برای افزایش پایداری استفاده می‌شود.

با ماهان ویپ ارتباطات شرکتی بسیار آسان تر می‌شود

شرکت ماهان ویپ، به عنوان یکی از پیشروان در زمینه مدیریت مرکز تماس با استفاده از فناوری VoIP، خدماتی حرفه‌ای را در اختیار شرکت‌ها قرار می‌دهد. با استفاده از راهکارهای پیشرفته ماهان ویپ، شرکت‌ها قادر خواهند بود تا مراکز تماس خود را بهبود داده و عملکرد کسب و کار خود را به سطح بالاتری برسانند.

مزایای استفاده از خدمات ماهان ویپ

1. کاهش هزینه‌ها
2. قابلیت ارتقاپذیری
3. امکانات پیشرفته
4. انعطاف پذیری مکانی
5. ارتباط بین المللی

با استفاده از خدمات ماهان ویپ، شما قادر خواهید بود تا مرکز تماس خود را به بهترین شکل مدیریت کرده و تجربه بهتری را برای مشتریان خود اارائه دهید. این خدمات می‌توانند به شما در بهبود عملکرد مرکز تماس، کاهش هزینه‌ها، افزایش انعطاف‌پذیری و بهبود تجربه مشتری کمک کنند. برای اطلاعات بیشتر پیج اینستاگرام ماهان ویپ را دنبال کنید.

سوالات متداول

کلاینت یعنی چی؟

Client در لغت به معنی مشتری است و در شبکه به دستگاه یا نرم‌افزاری گفته می‌شود که برای دریافت اطلاعات، منابع یا خدمات به یک Server درخواست ارسال می‌کند.

Client Server چیست؟

Client-Server معماری‌ای است که در آن Client درخواست استفاده از یک سرویس را ارسال می‌کند و Server پس از پردازش درخواست، پاسخ یا منبع موردنیاز را در اختیار آن قرار می‌دهد.

آیا مرورگر یک Client است؟

بله. مرورگر هنگام دریافت صفحات وب به‌عنوان Web Client عمل می‌کند و برای دریافت HTML، تصاویر و سایر منابع به Web Server درخواست ارسال می‌کند.

نرم افزار کلاینت چیست؟

نرم‌افزار Client برنامه‌ای است که روی دستگاه کاربر اجرا می‌شود و برای دریافت اطلاعات یا خدمات به یک Server متصل می‌شود. مرورگر، نرم‌افزار ایمیل و Softphone نمونه‌هایی از Client Software هستند.

نسخه کلاینت چیست؟

نسخه Client معمولاً نسخه‌ای از یک نرم‌افزار است که برای نصب یا اجرا روی دستگاه کاربر طراحی شده و برای استفاده از سرویس اصلی با Server ارتباط برقرار می‌کند.

تفاوت کلاینت و سرور چیست؟

Client معمولاً درخواست‌کننده یک سرویس است و Server آن سرویس یا منبع را ارائه می‌کند. بااین‌حال این اصطلاحات نقش سیستم‌ها را مشخص می‌کنند و یک دستگاه ممکن است در ارتباط‌های مختلف نقش‌های متفاوتی داشته باشد.

آیا Softphone و تلفن IP کلاینت هستند؟

در بسیاری از معماری‌های VoIP، Softphone و تلفن IP به‌عنوان Endpoint یا SIP User Agent عمل می‌کنند و برای استفاده از سرویس تلفنی با IP PBX یا SIP Server ارتباط برقرار می‌کنند.